Inwentaryzacja założeń ogrodowych na dawnych Kresach – kontynuacja etap VII

logo Bolestraszyce logo_mkidn logo podkarpackie

„Inwentaryzacja założeń ogrodowych na dawnych Kresach – kontynuacja (etap 7)”

Etap VII. Województwo lwowskie, dawny powiat sokalski i żółkiewski

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Projekt współfinansowany ze środków Samorządu Województwa Podkarpackiego.

 

Projekt naukowy kontynuowany dzięki ponownemu finansowemu wsparciu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Marszałka Województwa Podkarpackiego ma na celu przeprowadzenie terenowej inwentaryzacji zabytkowych założeń dworsko-ogrodowych, położonych na tere-nach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, umownie nazywanych „Kresami”. Inicjatywa ta, nie-przypadkowo zrodziła się w Arboretum w Bolestraszycach, którego założyciel i wieloletni dyrektor, profesor Jerzy Piórecki, podjął się w trudnych czasach dokonać heroicznego wysiłku terenowej inwentaryzacji zabytkowych parków i ogrodów, położonych na terenie ówczesnych trzech województw: przemyskiego, rzeszowskiego i krośnieńskiego. Pracy tej dokonał sam, bez zespołu badawczego, nie szczędząc czasu ani własnych środków finansowych. Niniejsze badania są uzupełnieniem i kontynuacją tych prac na terenie przedwojennego województwa lwowskiego, znajdującym się obecnie na terytorium Ukrainy.

Realizowane zadanie dotyczy inwentaryzacji terenowej historycznych założeń dworsko-ogrodowych na obszarze przedwojennych powiatów sokalskiego i żółkiewskiego. W dotychczasowych pracach inwentaryzacyjnych dotyczących pozostałości materialnych Polskiego dziedzic-twa kulturowego na Kresach ogrody i parki podworskie były pomijane, w związku z czym zadanie ma charakter pionierski. Jego realizacja, przynajmniej częściowo, wypełnia lukę w badaniach nad sztuką i kultura materialną tych terenów. Udokumentowanie owej istotnej części polskiego dziedzictwa narodowego jest niezbędne w celu dopełnienia wiedzy dotyczącej architektury rezydencjonalnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Niniejszy projekt uzupełnia fundamentalną pracę Romana Aftanazego dotyczącą kresowych rezydencji w której założenia ogrodowe zostały potraktowane marginalnie, a znaczna część z inwentaryzowanych dworów nie została w tym opracowaniu uwzględniona. Podkreślić trzeba, że dotychczasowy stan wiedzy dotyczący historycznych założeń dworsko-ogrodowych na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej jest znikomy. Przeprowadzenie prac terenowych w tym kontekście wydaje się̨ mieć pierwszorzędne znaczenie z uwagi na postępującą degradację terenów podworskich i odchodząca wraz z pokoleniem pamięć o tych założeniach. Pamiętać trzeba, że nie są prowadzone jakiekolwiek systematyczne prace na miarę inwentaryzacji architektury sakralnej. Podstawą dla realizacji zadania są wyjazdy terenowe na terytorium Ukrainy. Inwentaryzacyjne prace terenowe biegną niejako dwutorowo. Po pierwsze, polegają na zlokalizowaniu historycznych założeń ogrodowych i zapoznaniu się ze stanem ich zachowania, a w miarę możliwości rozpoznaniu pozostałości ich historycznej struktury i przeprowadzenia wywiadu wśród miejscowej ludności. Po drugie, na wstępnym dendrologicznych rozpoznaniu najcenniejszych, najstarszych oraz rzadkich i chronionych gatunków. Niezwykle pomocny w realizacji zadania jest multidyscyplinarny charakter zespołu badawczego, w skład którego wchodzą botanicy, historycy ogrodnictwa, a także historycy sztuki o wieloletnim doświadczeniu w prowadzeniu prac inwentaryzacyjnych na Kresach. Duże znaczenie ma zaangażowanie w projekt Pana Profesora Jerzego Pióreckiego, specjalisty w zakresie badań nad historycznymi ogrodami na terenie Małopolski Wschodniej.

Celem niniejszego projektu jest przede wszystkim przeprowadzenie prac terenowych pozwalających ocenić ilość i stan zachowania historycznych założeń ogrodowych oraz zebranie dokumentacji fotograficznej i opisowej, która w przyszłości stanie się merytoryczną podstawą dla opublikowania szczegółowego inwentarza ogrodów z terenów województwa lwowskiego, a w dalszej perspektywie kolejnych województw dawnych Kresów Południowo-Wschodniej Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem szerokich ram historyczno-artystycznych na wzór „Materiałów do Dziejów Sztuki Sakralnej na dawnych Kresach Rzeczypospolitej”. Całość pozyskanych materiałów jest gromadzona w Archiwum Arboretum i Zakładu Fizjografii w Bolestraszycach.

Działająca w ramach struktury Arboretum Pracownia Inwentaryzacji Założeń Ogrodowych, zajmuje się̨ od wielu lat realizacją różnego typu działań, m.in. inwentaryzacją dendrologiczną zabytkowych założeń dworskich (m.in. Targowiska, Nowy Nart, Przemyśl-Bakończyce, Łopuszka), koncepcją rewaloryzacji i adaptacji zabytkowych parków (Bojanów), czy też czynnie realizuje projekty z zakresu rewaloryzacji historycznych założeń ogrodowych (m.in. Lesko, Lipnik).

Arboretum Bolestraszyce posiada wieloletnie doświadczenie w badaniach nad historycznymi za-łożeniami podworskimi na terenie Podkarpacia. Wymienić tu można rozliczne inicjatywy związane z inwentaryzacją parków podworskich Małopolski Wschodniej, czego efektem są m.in. trzy fundamentalne prace Profesora Jerzego Pióreckiego, poświęcone zabytkowym Parkom Podkarpacia, a także aktualnie wydawane pozycje dotyczące historycznych założeń ogrodowych, czy prace związane ściśle z terenową inwentaryzacją podworskich parków. Niezwykle istotne jest zwłaszcza doświadczenie w badaniach terenowych, pogłębione w ostatnich latach przy projektach dotyczących historycznych odmian jabłoni, podjęte we współpracy z lwowskim Ogrodem Botanicznym czy wieloletni projekt poświęcony dereniowi jadalnemu (obydwa projekty prowadzone są również na terenie Ukrainy).

W 2019 roku przeprowadzono terenowe prace inwentaryzacyjne obejmujące 106 założeń ogrodowych (lista poniżej). Zebrany materiał opisowy i fotograficzny oraz informacje historyczne wraz z mapami został zgromadzony w Archiwum Arboretum w Bolestraszycach. W kolejnym roku pracami inwentaryzacyjnymi, planujemy objąć kolejne powiaty dawnego województwa lwowskiego: gródecki, drohobycki i zach. część powiatu lwowskiego.

Wszystkie osoby mające rodzinne zdjęcia, mapy, plany lub jakiekolwiek informacje dotyczące zabytkowych założeń ogrodowych na terenie dawnych Kresów Południowo-Wschodnich, prosimy o kontakt.

Lista założeń dworsko-ogrodowych zinwentaryzowanych w 2019 roku.

POWIAT SOKALSKI (59):

1. Baranie Peretoki (ukr. Перетоки), 2. Bobiatyn (ukr. Боб’ятин), 3. Bojanice (ukr. Бояничі), 4. Boratyn (ukr. Борятин), 5. Breniów (nie istnieje), 6. Cebłów (ukr. Цеблів), 7. Chorobrów (ukr. Хоробрів), 8. Cieląż (ukr. Теляж), 9. Dobraczyn (ukr. Добрячин), 10. Góra (nie istnieje), 11. Hatowice (ukr. Гатківка), 12. Hohołów (ukr. Гоголів), 13. Horbków (ukr. Горбків), 14. Horodłowice (nie istnieje), 15. Korczyn (ukr. Корчин), 16. Krystynopol (ukr. Червоноград), 17. Kuliczków (ukr. Куличків), 18. Leszczatów (ukr. Лещатів), 19. Leszczków (ukr. Лешків), 20. Łubów (ukr. Лубнівка), 21. Łuczyce (ukr. Лучиці), 22. Moszków (ukr. Гута), 23. Mianowice (ukr. Ниновичі), 24. Nowy Dwór (obecnie dzielnica Czerwonohradu), 25. Opulsko (ukr. Опільсько), 26. Ostrów (ukr. Острів, 27. Parchacz (ukr. Межиріччя), 28. Perespa (ukr. Переспа), 29Piwowszczyzna (ukr. Себечів), 30Poturzyca (ukr. Поториця), 31. Poźdzmierz (ukr. Поздимир), 32. Prusinów (ukr. Низи), 33. Przemysłów (ukr. Перемисловичі), 34. Radwańce (ukr. Радванці), 35. Roczyn (nie istnieje), 36. Rożdżałów (ukr. Розжалів), 37. Rusin (ukr. Русин), 38. Sawczyn (ukr. Савчин), 39. Siebieczów (ukr. Себечів), 40. Skomorochy (ukr. Скоморохи), 41. Spasów (ukr. Спасів), 42. Starogród (ukr. Старгород), 43. Steniatyn (ukr. Стенятин), 44. Szarpańce (ukr. Шарпанці), 45Szmitków (ukr. Гута), 46. Świtarzów (ukr. Свитазів), 47. Tartakowiec (ukr. Тартаків), 48. Tartaków Miasto (ukr. Тартаків), 49. Torki (ukr. Торки), 50. Tudorkowice (ukr. Тудорковичі), 51. Uhrynów (ukr. Угринів), 52. Ulwówek (ukr. Ульвівок), 53. Waniów (ukr. Ванів), 54. Waręż Miasto (ukr. Варяж), 55. Wierzbiąż (ukr. Вербове), 56. Witków (ukr. Витків), 57. Wojsławice (ukr. Войславичі), 58. Zawisznia (ukr. Завишень), 59. Żabcze Murowane (ukr. Муроване).

POWIAT ŻÓŁKIEWSKI (47):

  1. Artasów (ukr. Артасів), 2. Biesiady (ukr. Бесіди), 3. Błyszczywody (ukr. Блищиводи), 4. Bojaniec (ukr. Боянець), 5. Bołszów (nie istnieje), 6. Butyny (ukr. Бутини), 7. Czestynie (ukr. Честині), 8. Dalnicz (ukr. Дальнич), 9. Derewnia (ukr. Деревня), 10. Dobrosin (ukr. Добросин), 11. Dworce (ukr. Двірці), 12. Dzibułki (ukr. Зіболки), 13. Fujna (ukr. Фійна), 14. Glińsko (ukr. Глинськo), 15. Hucisko (nie istnieje), 16. Kłodno (ukr. Велике Колодно), 17. Kłodzienko (ukr. Колоденці), 18. Krechów (ukr. Крехів), 19. Kulawa (ukr. Кулява), 20. Kunin (ukr. Кунин), 21. Kupiczwola (ukr. Купичволя), 22. Langówka (nie istnieje), 23. Lipina (ukr. Липина), 24. Lubella (ukr. Любеля), 25. Mohylany (ukr. Могиляни), 26. Nadycze (ukr. Надичі), 27. Nahorce (ukr. Нагірці), 28. Nowe Sioło (ukr. Нове Село), 29. Pieczychwosty (ukr. Печихвости), 30. Piły (ukr. Пили), 31. Polany (ukr. Поляни), 32. Przemiwółki (ukr. Перемивки), 33. Przystań (ukr. Пристань), 34. Rekliniec (ukr. Реклинець), 35. Skwarzawa Nowa (ukr. Нова Скварява), 36. Skwarzawa Stara (ukr. Стара Скварява), 37. Soposzyn (ukr. Сопошин), 38. Stanisłówka (nie istnieje), 39. Turynka (ukr. Туринка), 40. Udnów (ukr. Віднів), 41. Wola Wysocka (ukr. ВоляВисоцька), 42. Wolica (ukr. Волиця), 43. Zameczek (ukr. Замочок), 44. Zwertów (ukr. Звертів), 45. Żełdec (ukr. Желдець), 46. Żółtańce (ukr. Жовтанці), 47. Żółkiew (ukr. Жовква).

RSS
Facebook
GOOGLE
YouTube